Köye giden yol / სოფლისაკენ მიმავალი გზა
 

Çocukluğumun geçtiği köy, o yaşlarda benim için sadece bir köydü ve başka köylerden farkı, evimizin burada bulunmasıydı. Hiç kuşkusuz evimizin, çok eskiden yapılmış olması, sekiz kardeş olan babamların çocukluklarının burada geçmiş olması gibi merak uyandırıcı yanları vardı. O zaman başkalarının anıları benim için bir tarih gibiydi. Bu tarihin de kesin olarak bilinen bir başlangıcı vardı ve “Batum’dan göç” gelinen tarihle başlıyordu. Oysa köyün eskiye ait bir tarihi de olmalıydı. Ne var ki bilinen kısmı bile pek anlatılmazdı bu eski tarihin. Ama trajik yanını fark etmek mümkündü gene de. Birileri göç etmek zorunda kalmış, evlerini bırakıp gitmişlerdi. Bizim dedelerimiz de yaşadıkları toprakları terk etmek zorunda kalmış; bu köye gelmiş ve buradaki terk edilmiş evlere, topraklara yerleşmişlerdi. Bizim köyden gidenler de gittikleri yerlerde, topraklarını terk etmek zorunda kalmış ailelerin evlerine yerleşmiş olmalıydılar. Trajedi yer değiştirmişti adeta.

Bu yılın Temmuz ayında, bu çifte trajedinin yaşandığı, çocukluğumun geçtiği köyü dereleri, tepeleri, ağaçları, değirmeni ve yollarıyla yeniden gördüm. Köyde, çocukluğumun özel bitkisi ğomiyi hâlâ ekenlerin olacağını hiç düşünmemiştim. Bu ziyaretimde mezarlığı daha dikkatlice dolaştım; taşların altında ve üzerinde tarih arayarak… Göç gelenlerin içinde en yaşlı kişi olan büyük dedenin, Emin’in mezarı, bütün mezarlar arasında “anıtmezar” gibi duruyordu. Mezarda eskiye ait gibi görüne hiçbir yazıt yoktu. Adının Osmanlıca kazıldığı yazı ise mezar taşına sonradan yazılmış olmalı. Bu arada elime geçen ilçe nüfus kayıtlarında ailenin ilk kişisi olarak Emin’in değil de Küçük Ağa lakabıyla bilinen Ali’nin adının yazılı olması dikkatimi çekti. Küçük Ağa, Emin’in oğlu ve 1849 yılında Batum’da doğmuş. Annesinin adı Safirre imiş. Safirre’den sonra aileden hiçbir kadına bu ad verilmemiş.

Göçten sonra köyde artan nüfusa bağlı olarak ormanların açılıp tarlalara dönüştürülmesi sonucunda yaşam alanları bozulan yabandomuzlarının, dağkeçilerinin, geyiklerin çekip gitmiş olmaları çocukluğumun öyküleri arasında yer alıyordu. Şimdi ise durum tersine dönmüş; köyün nüfusu iyice azalmış, eskiden açılmış tarlalar yeniden ormana dönüşmüş. Bizim köyü ve çevresindeki ormanları terk etmek zorunda kalan yabandomuzları ve geyikler, yeniden eski evlerine dönmeye başlamışlar. İnsanların değil ama yabani hayvanların trajedileri son bulmuş sanki.

Şimdi bizler önce buralardaki köylerimize dönmeli, hiç değilse yabandomuzları ve geyiklerle helalleşmeli, sonra dedelerimizin terk ettiği köylerin yolunu mu tutmalıyız acaba? Belki de…

Fahrettin Çiloğlu

სოფელი, რომელშიც ბავშვობა გავატარე, იმ დროს ჩემთვის ჩვეულებრივი სოფელი იყო, რომელიც სხვა სოფლებისგან მხოლოდ იმით განსხვავდებოდა, რომ იქ სახლი გვქონდა. თავისთავად ცხადია, მას საინტერესო მხარეებიც ჰქონდა. მაგალითად, მისი სიძველე ან ის გარემოება, რომ მამაჩემი და მისი შვიდი და-ძმა ამ სახლში დაიზარდნენ. საერთოდ, იმ ასაკში სხვების მოგონებები ისტორიას მაგონებდა. ამ ისტორიას კი კონკრეტული დასაწყისი ჰქონდა, რომელიც „ბათუმიდან გადმოსახლებით“ იღებდა სათავეს. მაგრამ სოფელს უფრო ადრინდელი ისტორიაც უნდა ჰქონოდა, რომლის ცნობილი მონაკვეთების მოყოლაც კი არავის ჰქონდა წესად. თუმცა გარკვეული ტრაგიკული ელემენტების შემჩნევა მაინც შეიძლებოდა: ზოგი იძულებული გამხდარა, სახლ-კარი მიეტოვებინა და სხვაგან გადასახლებულიყო. მშობლიური მიწა-წყლიდან აყრილი ჩვენი მამა-პაპაც ამ სოფელში გადმოსახლებულა და მიტოვებულ სახლებს დაჰპატრონებია. ალბათ, ჩვენი სოფლიდან წასულებიც სხვა ოჯახების სახლებში და მიწებზე დასახლდნენ. თითქოს ტრაგედიამ ადგილი იცვალა მხოლოდ.

წელს, ივლისის თვეში, ხელახლა მოვინახულე ამ ორმაგი ტრაგედიის მომსწრე ჩემი სოფელი, მისი ღელეები და გორაკები, ტყეები, წისქვილი და გზები, სადაც ჩემმა ბავშვობამ გაიარა. სრულებით არ წარმომედგინა, რომ კიდევ ვნახავდი ღომის, ჩემი ბავშვობის ამ განუყრელი და განსაკუთრებული მცენარის, მთესველებს. ამჯერად სასაფლაოც უფრო ყურადღებით დავათვალიერე, განსაკუთრებით – საფლავის ქვებზე ამოტვიფრული თარიღები... მუჰაჯირებს შორის უხუცესის, დიდი პაპის, ემინის საფლავი დანარჩენებს შორის გამოირჩეოდა - მასზე არავითარი ძველი წარწერა არ იყო. ოსმალურად ამოტვიფრული მისი სახელი კი შედარებით გვიანდელი უნდა იყოს. რაიონის მოსახლეობის აღწერის დავთარში, რომელიც შემთხვევით ჩამივარდა ხელში, ოჯახის თავკაცად არა ემინი, არამედ ქუჩუქ აღას მეტსახელით ცნობილი ალი იყო მოხსენიებული, რამაც ჩემი ყურადღება მიიპყრო. 1849 წ. ბათუმში დაბადებული ქუჩუქ აღა ემინის ვაჟი გახლდათ. დედამისის სახელი – საფირე – შემდგომში ოჯახში არც ერთი ქალისათვის აღარ დაურქმევიათ.    

ბავშვობაში ხშირად მსმენია, რომ მუჰაჯირობის შემდგომ სოფლის მოსახლეობის მატების გამო ტყეები გაკაფულა და საძოვრებად გადაქცეულა, რის გამოც ამ მიდამოში გარეული ღორები, არჩვები, ირმები გამქრალან. ახლა კი ყველაფერი პირიქითაა: მოსახლეობა საგრძნობლად შემცირებულია, საძოვრები ისევ ტყეებმა დაფარა, იქაურობას გაცლილი გარეული ღორები და ირმები ისევ ძველ ადგილებს უბრუნდებიან. ადამიანებისა არა, მაგრამ გარეული ცხოველების ტრაგედია დამთავრდა თითქოს.

ახლა ჩვენ ჯერ აქაურ სოფლებს უნდა დავუბრუნდეთ, სხვა თუ არაფერი, გარეულ ღორებსა და ირმებთან მოვრიგდეთ, მერე კი ჩვენი მამა-პაპის მიერ მიტოვებული სოფლების გზას ხომ არ დავადგეთ, ნეტავ? ვინ იცის...

ფ. ჩილოღლუ (ჩილაშვილი)

Köye giden yol / სოფლისაკენ მიმავალი გზა
FAHRETTİN ÇİLOĞLU / ფ. ჩილოღლუ (ჩილაშვილი)

Hasretin kenti Batum / ბათუმი – მონატრების ქალაქი
İRİNE GİVİAŞVİLİ / ირინე გივიაშვილი

Blucinin Gürcülere özgü tarihi / ჯინსების ქართული ისტორია
DATO TURAŞVİLİ / დათო ტურაშვილი

Karınca gibi bir hayat… / ჭიანჭველასავით ვიცხოვრე...
KEVSER RUHİ/ ქეთევან ხანთაძე

Gürcü seyahatnamelerinde İstanbul ve Aya Sofya / სტამბოლი და აია-სოფია ქართველ მოგზაურთა ჩანაწერებში
VAJA KİKNADZE / ვაჟა კიკნაძე

Yurtsuzluk ve göç şiiri / მუჰაჯირული და უსამშობლოობის პოეზია
LİA ÇLAİDZE/ ლია ჩლაიძე

Üzerini iyi ört / კარგად დაიფარე
MELİKE TEGÜN / მელიქე თეგიუნი

Osetlerin Gürcüstan’a yerleşmeleri ve tarihin tekrarı / ოსები საქართველოში და განმეორებული ისტორია
HATUNA TODADZE / ხათუნა თოდაძე

İçinden nehir geçen şehir / დარბაისლური თბილისი
KEVSER RUHİ/ ქეთევან ხანთაძე

Babam, Aydın, Bir Mayıs ve Piyes / მამაჩემი, აიდინი, პირველი მაისი და პიესა
ŞENOL TABAN / შენოლ თაბანი

“Yarmorka” ya da Gürcü ulusal ekonomisinin Ruslaştırılması / "იარმარკა" – რუსიფიკაცია ქართულ ეროვნულ ეკონომიკაში
NİNO OKROSTSVARİDZE / ნინო  ოქროსცვარიძე

Bir hayır vakfı olarak Ertguleba / საქველმოქმედო ფონდი „ერთგულება“

Pazisi / ფაზისი
BUBA KUDAVA / ბუბა კუდავა